Η Ψυχαναγκαστική-Καταναγκαστική Διαταραχή ή αλλιώς Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή αποτελείται από τους ψυχαναγκασμούς και τους καταναγκασμούς.

Οι ψυχαναγκασμοί ή αλλιώς ιδεοληψίες είναι επίμονες ιδέες, σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις που το άτομο τις βιώνει ως ακατάλληλες και ξένες προς τον εαυτό του και την προσωπικότητά του. Αναφέρονται ενδεικτικά κάποιοι από τους πιο συνηθισμένους ψυχαναγκασμούς:

• σκέψεις μόλυνσης (το άτομο φοβάται μήπως έχει μολυνθεί)
• αμφιβολίες (το άτομο αμφιβάλλει αν κλείδωσε την πόρτα, αν έκλεισε τους διακόπτες, αν τραυμάτισε κάποιον με το αυτοκίνητο)
• τάξη/τακτοποίηση (το άτομο βιώνει δυσφορία αν κάποια αντικείμενα δεν είναι συμμετρικά τακτοποιημένα)
• παρορμήσεις επιθετικότητας ή βίας ή σεξουαλικές εικόνες/φαντασιώσεις ή αμφιβολίες

Οι ψυχαναγκασμοί, δηλαδή αυτές οι έμμονες ιδέες, προκαλούν έντονο άγχος, δυσφορία, ντροπή και ενόχληση. Το άτομο προσπαθεί να αγνοήσει ή να καταστείλει ή να εξουδετερώσει τους ψυχαναγκασμούς με κάποια άλλη σκέψη ή πράξη. Το άτομο για να αντιμετωπίσει το άγχος του, καταφεύγει σε κάποιες επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές ή νοητικές πράξεις, που ονομάζονται καταναγκασμοί και νοιώθει σαν να είναι αναγκασμένο να εκτελέσει τους καταναγκασμούς. Οι πιο συνηθισμένοι καταναγκασμοί είναι

• πλυσίματος ή καθαρισμού
• μέτρησης
• ελέγχου
• τακτοποίησης
• αναζήτησης καθησυχασμού ή διαβεβαιώσεων
• επανάληψη πράξεων, λέξεων, προσευχών

Για παράδειγμα, ένα άτομο με ψυχαναγκασμό αμφιβολίας για το αν έχει κλειδώσει την πόρτα, μπορεί να ελέγχει την κλειδαριά ξανά και ξανά, για να ανακουφιστεί από το άγχος της αμφιβολίας του.

Στο φάσμα της ψυχαναγκαστικής-καταναγκαστικής διαταραχής ανήκουν οι εξής κλινικές περιπτώσεις:

Σωματοδυσμορφική Διαταραχή: το άτομο ασχολείται υπερβολικά με κάποιο φανταστικό ελάττωμα ή κάποια μικρή σωματική ανωμαλία στην εμφάνισή του. Η διαταραχή οδηγεί σε σημαντική δυσφορία και έκπτωση στη λειτουργικότητα του ατόμου.

Τριχοτιλλομανία: Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενη αφαίρεση τριχών της κεφαλής το οποίο οδηγεί σε απώλεια μαλλιών. Το άτομο κάνει επαναλαμβανόμενες προσπάθειες να σταματήσει ή να μειώσει το τράβηγμα των μαλλιών.